خبرگزاری حوزه | ابوطالب(ع)؛ عاقد پیوند رسول خدا(ص) و خدیجه(س)
هنگامی که رسولخدا(صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) در جلسه خواستگاری خدیجه دختر خویلد(سلاماللهعلیها) با پدر یا عموی او گفتوگو میکرد، ابوطالب(پدر بزرگوار امیرالمؤمنین(علیهماالسلام)) در اجتماع قریش حضور یافت و در حالی که دو طرف در حجره را گرفته بود، خطبه عقد را اینگونه آغاز کرد:
«الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی جَعَلَنَا مِنْ زَرْعِ إِبْرَاهِیمَ وَ ذُرِّیَّةِ إِسْمَاعِیلَ وَ جَعَلَ لَنَا بَیْتًا مَحْجُوجًا وَ حَرَمًا آمِنًا یُجْبَی إِلَیْهِ ثَمَرَاتُ کُلِّ شَیْءٍ وَ جَعَلَنَا الْحُکَّامَ عَلَی النَّاسِ فِی بَلَدِنَا الَّذِی نَحْنُ فِیهِ، ثُمَّ إِنَّ ابْنَ أَخِی مُحَمَّدَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ لَا یُوزَنُ بِرَجُلٍ مِنْ قُرَیْشٍ إِلَّا رَجَحَ وَ لَا یُقَاسُ بِأَحَدٍ مِنْهُمْ إِلَّا عَظُمَ عَنْهُ، وَ إِنْ کَانَ فِی الْمَالِ قَلَّ فَإِنَّ الْمَالَ رِزْقٌ حَائِلٌ وَ ظِلٌّ زَائِلٌ، وَ لَهُ فِی خَدِیجَةَ رَغْبَةٌ وَ لَهَا فِیهِ رَغْبَةٌ، وَ الصَّدَاقُ مَا سَأَلْتُمْ عَاجِلُهُ وَ آجِلُهُ مِنْ مَالِی، وَ لَهُ خَطَرٌ عَظِیمٌ وَ شَأْنٌ رَفِیعٌ وَ لِسَانٌ شَافِعٌ جَسِیمٌ.»
«سپاس خدای را که ما را از نسل ابراهیم و ذرّیّه اسماعیل قرار داد، و برای ما خانهای نهاد که مردمان گرد آن طواف کنند، و نیز حرم امنی که از اطراف جهان نعمتها به سوی آن آورده میشود، و ما را در دیار خود بر مردم فرمانروا قرار داد. سپس گفت: این برادرزاده من، محمد بن عبدالله بن عبدالمطلب، با هیچیک از مردان قریش سنجیده نشود، مگر آنکه برتری یابد، و با هیچکس از آنان قیاس نگردد، مگر آنکه بزرگتر آید. اگرچه از مال بهرهای اندک دارد، اما مال، روزیای ناپایدار و سایهای زودگذر است. او را به خدیجه میلی است و خدیجه را نیز به او رغبتی است، و مهریه هرچه شما بخواهید، نقد یا نسیه، بر عهده من است. او شخصیتی بزرگ، مقامی بلند و زبانی شفاعتگر دارد.»
تحلیلی بر متن و محتوای خطبه عقد رسول خدا(ص)
1) متن این خطبه، به تصریح مبرد (م285ق) ـ که از پیشوایان لغت و ادب عربی اهلتسنن است ـ از استوارترین خطبههای دوران جاهلی است. (الکامل، ج4، ص4) همچنین ابنمغازلی مالکی یا شافعی (م483ق) درباره این خطبه میگوید: «مِنْ أَفْضَلِ خُطَبِ الْجَاهِلِیَّةِ»؛ یعنی: از بهترین خطبههای دوران جاهلیت است. (مناقب علی بن ابیطالب(ع)، ص352)
2) این خطبه زیبا، استوار و پرمضمون را جناب ابوطالب(ع)، عمو و حامی رسول خدا(ص) و پدر گرامی امیرالمؤمنین علی(ع)، انشاء کرده است. آلوسی (1270ق)، از مفسران مشهور اهلتسنن، صدور این خطبه را از ابوطالب(ع) صحیح دانسته است. (روح المعانی، ج9، ص251) ابنعاشور مالکی (م1393ق)، از دیگر مفسران شهیر اهلتسنن، در تفسیر خود به برخی ابعاد بلاغی و زیباییشناختی این خطبه اشاره کرده است. (التحریر و التنویر، ج2، ص353)
3) خطبه عقد رسول خدا(ص) با «الحمدلله» که شعار و تعبیری توحیدی است، آغاز شده است. حضرت ابوطالب(ع) حمد و سپاس را مخصوص خداوند یکتا میداند که خاندانش را از نسل و ذریّه ابراهیم و اسماعیل(علیهماالسلام) قرار داد؛ همانان که به تصریح قرآن از انبیای بزرگ الهی بودند:
«قُلْ آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ عَلَیْنَا وَمَا أُنْزِلَ عَلَی إِبْرَاهِیمَ وَإِسْمَاعِیلَ وَإِسْحَاقَ وَیَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِیَ مُوسَی وَعِیسَی وَالنَّبِیُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لَا نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ» (آلعمران: 84)
«وَاذْکُرْ فِی الْکِتَابِ إِسْمَاعِیلَ إِنَّهُ کَانَ صَادِقَ الْوَعْدِ وَکَانَ رَسُولًا نَبِیًّا» (مریم: 54)
و همان ابراهیم خلیل که خداوند دربارهاش میفرماید:
«إِنَّ إِبْرَاهِیمَ کَانَ أُمَُّمَّةً قَانِتًا لِلَّهِ حَنِیفًاَمْ یَکُ مِنَ الْمُشْرِکِینَ» (نحل: 120)
بنابراین ابوطالب(ع) به اینکه از نسل پیامبرانی چون ابراهیم و اسماعیل است که از پرچمداران بزرگ توحید و یکتاپرستی بودهاند، افتخار میکند و خدا را سپاس میگوید.
4) حضرت ابوطالب(ع) در این خطبه زیبا و پرمغز، به برتر بودن مقام و منزلت برادرزاده عزیزش حضرت محمد(صلیاللهعلیهوآله) اشاره کرده است که این نشاندهنده عمق معرفت والای او نسبت به کمالات و شخصیت عظیم رسول خدا(ص) است.
5) حضرت ابوطالب(ع) در خطبه عقد رسول خدا(ص) با تعبیر «وَهُوَ وَاللَّهِ بَعْدَ هَذَا لَهُ نَبَأٌ عَظِیمٌ» که در برخی منابع اهلتسنن مانند الکشاف زمخشری، ربیعالابرار او، البحر المحیط ابوحیان اندلسی، لباب التأویل خازن، روح المعانی آلوسی، تاریخ ابنخلدون و امتاع الأسماع مقریزی نقل شده، به این نکته تصریح نموده است که برادرزاده گرامیاش ـ که گفته میشود هنگام ازدواج بیستوپنج سال داشتهاند ـ در آینده به مقام نبوّت خواهد رسید. یعنی ابوطالب(ع) سالها پیش، هنگام جاری کردن خطبه عقد، به نبوّت و رسالت حضرت محمد(ص) اقرار کرده است.
6) ابوطالب(ع) در خطبه عقد رسول خدا(ص)، جلوههای زیبایی از اعتقاد به یکتایی خدا، رسالت و نبوّت پیامبر(ص) و معرفت به کمالات و فضائل رسول خاتم حضرت محمد(ص) را منعکس کرده است.
منابع:
- من لایحضره الفقیه، شیخ صدوق(ره)، ج3، ص397
- الکافی، کلینی(ره)، ج5، ص374ـ375
- تذکرهالخواص، سبط ابنجوزی، ص382
- تفسیر الآلوسی، ج18، ص51
- ربیع الابرار، زمخشری، ج5، ص256
- الکشاف عن حقائق التنزیل وعیون الاقاویل، زمخشری، ج1، ص435
- الکامل فی اللغة والادب، مبرد، ج4، ص4
- تاریخ ابنخلدون، ج3، ص5
- مناقب علی بن ابیطالب(ع)، ابنمغازلی، ص352
- روح المعانی، آلوسی، ج9، ص251
- التحریر و التنویر، ابنعاشور، ج2، ص353
حجت الاسلام و المسلمین محمد علی مروجی طبسی عضو هیأت علمی دانشگاه حضرت معصومه (س)
نظر شما